Aby znaleźć Plac w Stavanger, spójrz przed siebie na szeroką, lekko opadającą przestrzeń wyłożoną granitem, pełną kolorowych straganów i ludzi, a w tle zobaczysz port ze statkami oraz charakterystyczne, stare, drewniane budynki pod czerwonymi dachami.
No i voilà! Witamy na Torgu - miejscu, gdzie Stavanger od wieków tętni życiem jak wieloryb, który właśnie połknął kilkanaście śledzi! Czujesz pod stopami te granitowe płyty? Właśnie na nich od setek lat mieszkańcy spotykali się, kłócili, żartowali, robili interesy - i czasem tracili trochę godności przy negocjacjach o cebulę! Dawniej stała tu nawet brama do miasta, Domkirken dumnie górowała nad tłumami, a plac opadał od samej katedry aż do brzegu pełnego łodzi, skrzeczenia mew i zapachu świeżych ryb.
Wyobraź sobie dzieci biegające pomiędzy straganami, handlarzy przekrzykujących się, muzykantów grających do tańca, a starsze panie pilnujące stoisk, by nikt przypadkiem nie zabrał kawałka sera „na próbę” więcej niż przysługuje… Ten plac przez stulecia był główną areną miejskiego życia - tutaj handlowano wszystkim: kapustą z Danii, rzepą z Hardangeru, a nawet... modą na „wąsy marynarza”, choć to ostatnie ponoć nigdy nie wyszło poza nabrzeże.
Dawniej, zanim pojawił się tu bruk z granitu, była tu... piaszczysta plaża! Aż do 1000 roku biegła tędy zatoka, pełna łodzi i dzieci budujących zamki z piasku pod czujnym okiem kupców. Z czasem w XI wieku powstały pierwsze drewniane nabrzeża, zrobione z układanych belek, które zasypywano kamieniami. Archeolodzy do dziś znajdują tam ślady po starych, średniowiecznych skrzyniach, jakby ktoś kiedyś zgubił tu piracką mapę skarbów.
Księża, biskupi i ich „korbracia” - czyli śpiewające grono przyjaciół z katedry - dzielili się tym miejscem, stawiali gospodę, zwoływali uczty, a nawet budowali własne magazyny na ryby i piwo. Były też ciemniejsze czasy - na przykład w XVII wieku, kiedy nieposłusznych mieszkańców zamykano tu w dyby. Wyobraź sobie lokalnych żartownisiów, którzy dorzucali pod nogi „winiowemu łobuzowi” kilka zgniłych ziemniaków - ot, staronordycka wersja kabaretu!
No i są rzeźby! W środku Placu stoi dostojny Alexander Kielland, jeden z największych norweskich pisarzy, który z pewnością byłby dumny, gdyby wiedział, ile kotów leżało u jego stóp podczas wieców. Statua stanęła tu 6 maja 1928 roku, a od spodu patrzy na nią „Sjøfartsmonumentet” - pomnik marynarzy, przypominający o tym, że każde norweskie miasto zaczyna się od portu i opowieści o morzu. Podczas remontu na przełomie wieków plac pokryto granitowymi płytami, a architekci łamali głowę, jak dodać tu trochę zieleni - i po żartobliwym „aprilisowym” pomyśle z indyjskim granitem, zaproponowano drzewa. Oczywiście, nikt jeszcze nie zdecydował, czy mają to być klony, czy może drzewa, pod którymi najlepiej tańczyć polkę...
Jeszcze w XIX wieku torghandel przeszedł z maleńkich, wyboistych uliczek na większy, nowoczesny plac. Było tu miejsce na słynną Mortepumpen - miejską studnię, przy której krążyło tyle plotek, że dzisiejszy Facebook mógłby się zawstydzić. Kobiety niosące wiadra, dzieci grające w klasy, kupcy z łodzi obwieszczający: „Świeże ryby! Rzuć kalarepę, kup dorsza!” - to była codzienność. Oczywiście potem pojawiła się fontanna, ale historie o spotkaniach przy pompie żyją dalej.
W październiku plac zamieniał się w przepiękny, gwarliwy jarmark - Haustmarked. Wszystkie towary od miodu, przez świece, po rydwaniki z ziemniakami, były tutaj do kupienia. Tłum, muzyka, widowiska cyrkowe, czasem nawet kobiety z brodami i połykacze mieczy. A w więzieniu... no cóż, w te dni nawet strażnicy narzekali, że nie ma gdzie usiąść!
Podczas II wojny światowej plac oplotły betonowe blokady i druty kolczaste. Nawet tu, pod kolorowymi parasolami straganów, czuć było niepokój, ale torg wrócił do życia, gdy tylko ciężkie czasy minęły i znów rozbrzmiały tu śmiechy.
Na koniec, spójrzcie raz jeszcze na plac. Morze, port i tętniący życiem targ to dokładnie ten sam układ, który przez setki lat budował tożsamość Stavanger. A jeśli dziś, stojąc tu, poczujesz ochotę na kawałek lokalnego sera albo pogłaskanie miejskiego pomnika - pamiętaj, że każdy krok to historia. I nie bój się potargować, kto wie, może znajdziesz okazję życia... albo przynajmniej uśmiech sprzedawcy!
Szukasz więcej informacji na temat placu Stavanger - plac milenijny, historia placu lub gårdsbrygga (molo torfowe)? Zapytaj w sekcji czatu, a ja cię uzupełnię.
