Kijk recht vooruit naar het grote, statige gebouw met zijn opvallende voorgevel van baksteen en natuursteen, versierd met zuilen en bogen: dat is de Israëlitische tempel van Modena, makkelijk te herkennen aan de Hebreeuwse inscripties boven de centrale ingang.
Stel je eens voor dat je hier zo'n anderhalve eeuw geleden aan kwam lopen: het tempelgebouw was toen voor het oog verborgen achter dichte bebouwing, verscholen als een geheim juweel in het hart van het oude joodse getto van Modena. Alleen wie echt wist waar te zoeken, kon deze bijzondere plek vinden. Maar gelukkig voor ons verdwenen die huizen in 1904. Nu straalt deze indrukwekkende synagoge in het midden van Piazza Mazzini, en dat is geen toeval, want hij werd gebouwd als symbool van vrijheid toen de Modenese joden eindelijk hun burgerrechten hadden gekregen.
In de 19e eeuw waren de joodse gebedshuizen in Modena nog oude, kleine oratoria. Maar dankzij een genereuze erfenis van Isacco Sacerdoti én vele giften uit de gemeenschap, besloot men het groots aan te pakken: er zou een nieuwe tempel verrijzen, geschikt voor maar liefst duizend mensen! De beroemde architect Ludovico Maglietta-ja, dezelfde die ook het station van Modena ontwierp-kreeg de klus. Hij tekende deze prachtig neoclassicistische gevel, zwaar van symboliek en gecentreerd ten opzichte van Jeruzalem, want zelfs de richting waarin je nu kijkt, is bewust gekozen.
De decoraties zijn bijzonder: geen afbeeldingen van mensen of dieren, want dat mag niet volgens de Joodse wet. In plaats daarvan bloeien er feestelijke palmen op de gevel en staan er twaalf stoere pilaren-je raadt het al, voor de twaalf stammen van Israël. En stap je naar binnen, dan kijk je je ogen uit: een blauwe koepel vol glimmende sterren, een heilige sfeer, en zilveren voorwerpen die soms zelfs mooier zijn dan goud. Weet je waarom? Er gaat een grapje rond: volgens de kabbala is het getal dat bij het Hebreeuwse woord voor 'zilver' hoort vele malen hoger dan dat van 'goud'! God schijnt dus een zwak voor zilver te hebben.
Onder de tempel is het vroeger nog magischer geweest. Je liep er een trap af naar een kelder waar een miqweh zat-een ritueel bad, gevuld met helder bronwater-en een oventje voor het bakken van mazze, het oude ongerezen brood, waarvan het aroma je zou laten watertanden. Daarnaast hadden ze er zelfs een slachtruimte voor kleine dieren! Praktisch toch?
Niet alleen gebouwen vertellen verhalen: denk eens aan de muziek! Ter gelegenheid van de opening componeerde een beroemde Joodse musicus uit Padua een prachtige uitvoering van Psalm 47-stel je voor: het klonk feestelijk uit de tempel, met trompetgeschal en gezang dat tot ver op het plein te horen moet zijn geweest. Ook bij het 50-jarig jubileum bleef muziek een centrale rol spelen en werd een loflied op Jeruzalem gezongen; sowieso een slim idee, een beetje extra reclame voor de eeuwige stad!
Oorspronkelijk stond deze prachtige tempel letterlijk en figuurlijk in het midden van het getto, dat in 1638 was ingesteld door hertog Francesco I d’Este. Stel je het leven hier voor: honderden joodse families, ‘s avonds binnen de poorten, slechts twee uitgangen-via Blasia en via Coltellini en ja, altijd een stevig slot op de deur als de avond viel. Maar in 1861, met de komst van het nieuwe Italië, werden de poorten eindelijk geopend en mochten de joden zich vrij door de stad bewegen. Wat een bevrijding!
De tempel trok ondertussen niet altijd alleen maar bewonderende blikken: soms was er ook kritiek op de opvallende gevel, en onder het fascisme werd de aanblik zelfs deels aan het zicht onttrokken door nieuwe bomen: hopelijk minder bedoeld als tuindecoratie dan als camouflage.
En ook de recente geschiedenis kent haar portie spanning. In de afgelopen decennia is de tempel doelwit geworden van antisemitische vandalen, en zelfs een noodlottige explosie in 2003 beroerde de stad diep. Gelukkig viel er geen enkel slachtoffer-behalve dan de ramen van de tempel en die van de omringende huizen.
Maar ondanks alles-of misschien wel dankzij alles-blijft de tempel bruisen van verhalen. Je vindt er zilveren kronen, kandelaars, en de beroemde vingers, de 'yad', waarmee aanwijsstokjes de route door de Torah volgen zonder het heilige perkament te raken. Elk object, elk ornament draagt zijn eigen stukje geschiedenis en symboliek.
Dus, kijk nog één keer naar die statige façade, voel het gewicht van de geschiedenis rondom jou, en besef: wat ooit verborgen lag, schittert nu in het midden van Modena, als luid symbool van hoop, moed en veerkracht. Wat een plek hé? Walking history, live voor je neus!
Om dieper in te gaan op het gebouw, de tempel op het plein of de daden van vandalisme en terrorisme, laat je gewoon je vraag achter in de chatsectie en ik zal meer informatie geven.
