Kijk recht voor je, naar het grote, lichtrode gebouw met de woorden “PALAZZO DEI MUSEI” boven de ingang en een rij geparkeerde auto’s ervoor - dat is de Galleria Estense, verscholen op de bovenste verdieping.
Welkom bij de Galleria Estense! Wrijf je schoenen maar even over het asfalt, want hier ben je niet slechts een bezoeker, maar een ontdekkingsreiziger door eeuwen geschiedenis en kunst - zonder dat je je hoeft te verkleden als Leonardo da Vinci, gelukkig! Stel je voor, we staan hier op de plek waar ooit de machtige familie d’Este hun oogverblindende kunstschatten bewaarde. Het paleis omarmt ons met zijn diepe stilte en dikke muren, maar achter die ramen schuilt een collectie bomvol verhalen en bijzondere vondsten.
De Este’s, ja, die waren hier helemaal de baas van de 13e tot de 18e eeuw. Ze regeerden Modena, Reggio én Ferrara (pro-tip: wees altijd vriendelijk tegen mensen met zo’n groot adresboek). Toen hun oorspronkelijke hoofdstad Ferrara werd afgepakt door de paus, sjouwde hertog Cesare I kisten vol zeldzaamheden, schilderijen en beeldhouwwerken in alle haast naar Modena. Kun je je voorstellen? Hollen, met een Rembrandt onder je arm en een paar munten in je zak! Cesare probeerde vriendjes te blijven met machtige mensen door kunst kado te doen - niet echt de slimste manier om een museum te vullen, maar goed.
Het was pas met Francesco I dat de kunstkoorts echt losbarstte. De man was ambitieus: Ferrara wilden ze graag terug, maar dan mét een vleugje pracht en praal in Modena. Hij riep zelfs de beroemde Bernini erbij - die van de beeldhouwwerken in Rome, weet je wel - om zijn portret in marmer te hakken. Bernini had Francesco nooit gezien, dus gebruikte hij alleen schilderijen als voorbeeld, en daar kreeg hij een royale zak goud voor. Kan slechter!
Mettertijd groeide de collectie. Soms eerlijk gekocht, maar vaak - laten we eerlijk zijn - gewoon van de muren van plaatselijke kerken gehaald en vervangen door wat minder boeiende doeken. Arme priesters!
Nu komen we bij de publieke roem. Alfonso IV, zoon van Francesco, had lef: hij opende de deuren voor het publiek. Maar helaas, zijn vrouw Laura deed liever aan liefdadigheid dan aan kunst, dus de collectie groeide niet veel verder. En weer wat jaren later verkocht hertog Francesco II voor een schatkist vol Venetiaanse dukaten de mooiste meesterwerken aan de koning van Polen. Meer dan honderd schilderijen verdwenen richting Dresden, waar ze nu nog altijd hangen!
Was dat het? Absoluut niet! Toen kwam Napoleon langs. Die had een neus voor mooie dingen - behalve zijn kapsel, misschien. Hij liet in 1796 de ene na de andere kist vol schilderijen, tekeningen en munten naar Parijs verschepen; zijn vrouw Joséphine griste er zelf nog persoonlijk een paar voor haar verzameling uit. Bijna 1.300 kunstwerken gingen op reis naar het Louvre. Wat je nu ziet, is dus slechts een fractie van wat ooit in Estense handen was.
Maar Modena gaf niet op. Toen de nazi’s weg waren, werden wat werken teruggehaald uit Parijs. Nieuwe stukken kwamen erbij, vaak uit kerken en stadspaleizen gegrist door de Este-dukes. En zo werd de collectie een bonte lappendeken: we vinden hier Italiaanse meesters als Correggio, Carracci en Parmigianino, maar ook schilderijen van Vlaamse, Duitse en zelfs Perzische herkomst.
Stap nu even mee in gedachten naar binnen, de stem van gids Andries fluisterend in je oor: de glas-in-loodramen kleuren het zonlicht, en eeuwenoude schilderijen glimlachen geheimzinnig vanaf de muren. Zoek naar de beroemde Estense-harp, een uniek muziekinstrument, met de hand gemaakt door vijf kunstenaars - zo bijzonder dat hij zelfs op het Italiaanse 1.000 lire biljet stond! En kijk uit naar het marmeren portret van Francesco I door Bernini, de Madonna van Wiligelmo en de polychrome beelden die je meenemen naar lang vervlogen tijden.
De Galleria Estense is niet zomaar een museum - het is een schatkamer vol mysterie, waar je de echo’s van kletterende fluwelen jurken, het fluisteren van diplomaten en zelfs het lichte getik van Napoleon’s laarzen op de paleisvloer haast kunt horen. Dus blijf gerust nog even staan, adem diep de geschiedenis in, en stel je voor wie hier allemaal gelopen hebben - misschien zie je wel een Este-hertog meewarig uit het raam turen, wanhopig hopend dat niemand wéér een schilderij meeneemt naar Parijs!
