Po Twojej prawej stronie otwiera się Plac Republiki jako szeroki granitowo-betonowy plac, otoczony ostro zakończonymi modernistycznymi blokami i dwiema nierównymi prostokątnymi wieżami, które wznoszą się jak niedopasowane podpórki na książki.
To największy plac w Lublanie, zbudowany tak, by wydawał się większy, niż normalnie pozwalałaby na to stara skala miasta. W drugiej połowie XX wieku architekt Edvard Ravnikar zaprojektował go nie jako przytulny miejski pokój, ale jako oświadczenie. Ravnikar studiował pod okiem Jože Plečnika, mistrza klasycznego detalu z Lublany, i przyswoił sobie śmiałe, nowoczesne pomysły Le Corbusiera. Tutaj próbował połączyć architekturę i planowanie przestrzenne w jedną scenografię dla życia publicznego.
Ale Plac Republiki to także lekcja z Wizji kontra Rzeczywistość. Zgłoszenie konkursowe Ravnikara z 1960 roku wyobrażało tę przestrzeń jako „Bramę Lublany”, symboliczne wejście do stolicy. Dwa identyczne wieżowce miały tu stać, po 26 pięter każdy, ponad 100 metrów wysokości, jak para filarów. Presja polityczna i reformy gospodarcze Jugosławii z 1965 roku zredukowały to marzenie do tego, co widzisz teraz: dwóch wież, wcale nie bliźniaków, i nie tak wysokich. W rezultacie powstały TR2 o wysokości około 60 metrów i TR3 o wysokości około 69 metrów, później wypełnione przez Ljubljanska Banka i biura rządowe. Jeśli chcesz mieć jaśniejsze wyobrażenie o tym, jak plac wygląda z góry, spójrz na obraz na swoim ekranie.
Przed całą tą nowoczesną geometrią ten teren był Nunski vrt, ogrodem klasztoru sióstr Urszulanek... wiekami cichej zieleni w centrum miasta. Budowa trwała ponad dwadzieścia lat i zastąpiła ten spokój „otwartym projektem”: wiele budynków, podziemne przejścia, mniejsze atria. Ravnikar próbował nawet złagodzić surowość małymi akcentami - brzozami i detalami schodów wyciętymi w „koronkowe” wzory, jako przypomnienie, że ludzkie dłonie wciąż miały znaczenie w betonowym świecie.
Teraz poświęć chwilę, by objąć wzrokiem szerokość placu z miejsca, w którym stoisz. Spróbuj wyobrazić sobie te dwa równe, wznoszące się olbrzymy, których chciał Ravnikar - to całe miejsce zamienione w rzeczywistą bramę, przez którą byś przeszedł, a nie tylko otwarte pole między instytucjami.
A potem jest jeszcze ciężar w centrum historii: Pomnik Rewolucji dłuta rzeźbiarza Drago Tršara. Jego stworzenie stało się wyczerpującą dziesięcioletnią męką. Tršar najpierw zbudował ogromny 32-tonowy gipsowy model w swoim studiu, a potem musiał on zostać pocięty na 240 sekcji - każda mniej więcej wielkości drzwi - aby elementy mogły zostać wysłane do Zagrzebia w celu odlewu z brązu. Działania oszczędnościowe wstrzymały projekt w 1965 roku; obudził się on na nowo dekadę później, a kiedy w końcu dotarł tutaj w 1975 roku, cięcia budżetowe pozbawiły go zaplanowanych przez Ravnikara kurtyn wodnych i elementów tła. Masa z brązu została pozostawiona, by mówić sama za siebie.
Przez wiele lat później ironia była trudna do przeoczenia: ten symboliczny teren stał się centralnym parkingiem. Dopiero w 2014 roku został odnowiony i stał się przestrzenią dla pieszych, na której teraz stoisz, oficjalnie chronioną jako pomnik narodowy.
Kiedy będziesz gotowy, niech Twoje oczy spoczną na budynku, który zakotwicza północną krawędź placu - siedzibie nowoczesnej władzy. W ciągu około 2-minutowego spaceru poznamy go z bliska przy Zgromadzeniu Narodowym.
