Kijk eens recht vooruit langs Princes Street, waar je bij de brede kruising met The Mound uitkomt. Je denkt misschien heel even: ben ik per ongeluk in Griekenland beland? Nee hoor, je bent nog steeds in Edinburgh. Maar dat rechthoekige gebouw met die zware, gecanneleerde zuilen, met van die verticale groeven erin, heeft wel degelijk iets weg van een klassieke tempel. Alsof het hier is neergezet na een lange reis, zonder zelfs maar een zakje vliegtuigpinda’s.
Dit is het gebouw van de Royal Scottish Academy. De stenen zuilen staan er in keurige rijen rondomheen, alsof ze wachtlopen. En kijk omhoog naar de hoofdentree: boven op het portico, dat is die overdekte voorhal met zuilen, zit een beeld van koningin Victoria. Ze is hier verkleed als Britannia, de personificatie van Groot-Brittannië, en ja, ze heeft duidelijk het beste uitzicht. En dan die hoeken: daar zie je telkens twee sfinxen. Sfinxen in Edinburgh, want waarom zou je het mysterie niet gewoon meebestellen bij de architectuur?
Begin negentiende eeuw wilde de stad graag indruk maken. Edinburgh moest “het Athene van het Noorden” worden. Architect William Henry Playfair kreeg de opdracht en pakte groots uit. Alleen was de ondergrond hier drassig, dus er zijn tweeduizend houten palen de grond in geheid, zodat het zware zandsteen niet terug zou zakken in de Nor Loch, het oude, beruchte meer dat deze vallei ooit vulde.
Aanvankelijk deelden drie geleerde clubs het gebouw: wetenschap, kunst en geschiedenis, allemaal onder één dak met een rijk versierde fries, zo’n sierband met reliëf. Maar kunstenaars blijven kunstenaars: die wilden een eigen galerie. Ze scheidden zich af, richtten de Scottish Academy op en bleven uitbreiden tot de collectie te groot werd voor de ruimte. In de loop van de tijd verhuisden de anderen, waaronder de oudheidkundigen, en namen de kunstenaars het helemaal over. Een eeuw later kwamen er boven zelfs nieuwe zalen bij.
Nog steeds bruist het hier van de tentoonstellingen. Als je tussen die zuilen staat, lijkt het alsof de stenen alle discussies over “hangt dit doek wel recht?” nog onthouden. En heel misschien fluistert Victoria de sfinxen welk werk ze als eerste moeten gaan bekijken. Reken alleen niet op antwoord: die houden hun lippen stijf op elkaar. Welkom in Edinburghs tempel van de kunst.
