Links van je, direct naast het pad, zie je een lange, rode bakstenen muur met boogvormige doorgangen-dat zijn de beroemde middeleeuwse muren van Asti, lastig om over het hoofd te zien!
Stel je voor: het is de twaalfde eeuw, en het leven in Asti is allesbehalve saai. Hier, waar je nu staat, rees ooit een indrukwekkend fortificatiesysteem op uit het rode baksteen-een soort middeleeuws ‘super slot’-dat de stad beschermde tegen vijanden, die misschien net zo hard tegen de poorten bonsden als een Italiaan op een koffieautomaat op maandagochtend.
Maar laten we bij het begin beginnen, en wel bij de oude Kelten en Liguriërs. Heel lang geleden bouwden zij op deze plek een ommuurde heuvelvesting, het beroemde ‘oppidum’. “Strategie!” zouden ze zeggen, “En zicht op de buren!” Toen kwamen de Romeinen en-natuurlijk-moest alles groter en planmatiger. Asti kreeg strakke straten, via maestra (nu Corso Alfieri) als hoofdader, en de stad ademde steeds meer Romeins zelfvertrouwen.
Maar de gloriejaren hielden even pauze toen het Romeinse Rijk in elkaar donderde. Asti slonk, inwoners dropen af, en er werd haastig een bescheiden muurtje gebouwd om zich te beschermen tegen barbaarse indringers. Waarschijnlijk gingen die muren net zo snel omhoog als de prijzen van een espresso tegenwoordig! In deze tijd, zo rond de vierde eeuw, lag de focus vooral op de prestigieuze buurt rond de decumano, waar gebouwen stonden te pronken. En die muren, hoewel kleiner dan voorheen, werden zo stevig gebouwd, dat ze zelfs vandaag de dag nog op bepaalde plekken zichtbaar zijn tussen de moderne huizen.
Springen we een paar eeuwen vooruit, dan zien we dat de macht steeds meer bij de kerk en het bestuur komt te liggen. In het Castel Vecchio, destijds een soort middeleeuws ‘hoofdkantoor’, lag het machtscentrum van stad en bisschop. En dat allemaal omgeven door muren die soms tot wel tien meter hoog waren! Deze muren werden in de loop van de tijd keer op keer verstevigd en uitgebreid. En bij uitbreiding hoort opscheppen: als je je stadsmuren niet zag vanaf de andere kant van de stad, deed je blijkbaar iets fout.
In de gouden eeuw van Asti, de twaalfde en dertiende eeuw, knalden de bouwvakkers door tot er meer dan zeven kilometer muur stond, verdeeld over twee ringen. De binnenste ring-“het omhulsel van de nobelen”-beschermde de rijke elite, hun torens en paleizen. Alles strak in baksteen, bogen als kaken en torens als tanden. De poorten waren versierd; wie binnenkwam zag bovenop de deuren Mariabeelden, geflankeerd door St. Secondo en de beschermheiligen van de wijk. Tegenwoordig bestaat enkel nog Porta di San Giuliano, verstopt in het Santuario della Madonna del Portone.
Maar er was nog een grotere ambitie: een tweede, buitenste muur om de groeiende buitenwijken (en hun markten en ambachtslui) een beschermd gevoel te geven. Alsof Asti zichzelf een tweede, dikkere jas aantrok tegen de kou van oorlog en chaos. De buitenste muur had lagere torens en minder poorten, maar was essentieel tijdens de veelvuldige belegeringen en schermutselingen-niet zelden moesten bewoners op zoek naar de dichtstbijzijnde poort om te schuilen of handel te drijven.
In de veertiende en vijftiende eeuw, met de komst van de Visconti en de Savoia, veranderde het spel opnieuw. Nieuwe citadellen, forten en bastions verrezen bij de rivier Tanaro, terwijl andere delen van de muren afbrokkelden onder het geweld van kanonnen of werden hergebruikt voor versterking. Maar toen kwam Napoleon-en die dacht: “Weg met die ouderwetse zooi!” Hele fortificaties gingen tegen de vlakte, en nog later werden in de negentiende eeuw verschillende stukken muur omgetoverd tot lommerrijke promenades.
Vandaag de dag is er van die ooit onneembare vesting nog een deel te bewonderen aan deze kant van de stad. Het baksteen ruikt soms een beetje naar geschiedenis, met groene klimop die er zijn eigen strijd levert. Het voelt alsof je op een tijdlijn loopt: de echo’s van strijd, macht, dagelijkse beslommeringen, en misschien zelfs van slapende wachters die de zonsopgang misten-iets wat hier vast nog weleens gebeurde.
Dus kijk goed, luister naar de stilte die vroeger gevuld was met hoefgetrappel, luid gelach en misschien een scheldpartij van een mislukte verdediger… Want achter elk stukje muur schuilt een verhaal dat zelfs de dikste baksteen niet kan tegenhouden!
Geïntrigeerd door het keltisch-ligurische oppidum en de romeinse expansie, van het late keizerrijk tot de vroege middeleeuwen of de de gemeente? Ga naar het chatgedeelte en ik geef je graag meer informatie.
